Τι είναι το φάντο; Ένας σύντομος οδηγός

Η λέξη και το συναίσθημα

Η λέξη fado σημαίνει μοίρα ή πεπρωμένο και πιθανότατα προέρχεται από το λατινικό fatum· τα τραγούδια συχνά στηρίζονται και στις δύο έννοιες. Συνδέεται με τη saudade, έναν πόθο για κάτι χαμένο, που η πορτογαλική λέξη το αποδίδει καλύτερα από οποιαδήποτε μετάφραση. Ο τόνος είναι συχνά θρηνητικός, με τραγούδια για τη θάλασσα, τη φτώχεια, την αγάπη και τη μεταμέλεια, και μια αίσθηση παραίτησης. Ένας ακροατής μπορεί να νιώσει τη διάθεση χωρίς να καταλαβαίνει λέξη, γι' αυτό μια συναυλία λειτουργεί εξίσου καλά για ξένους επισκέπτες όσο και για Πορτογάλους.

Πού ξεκίνησε

Το φάντο ανάγεται στη δεκαετία του 1820 στη Λισαβόνα, αν και οι ρίζες του είναι πιθανώς παλαιότερες, και μια θεωρία το αποδίδει σε έναν Βραζιλιάνο μουσικό του δέκατου όγδοου αιώνα. Στα μέσα του δέκατου ένατου αιώνα εκτελούνταν κυρίως από ναυτικούς, μποέμ και εργατική τάξη σε ταβέρνες, και προς το τέλος του αιώνα οι ρυθμοί του χορού ξεθώριασαν και οι τραγουδιστές, που ονομάζονται fadistas, πήραν τα ηνία. Η Maria Severa, που έζησε από το 1820 έως το 1846, πιστώνεται με το ότι έκανε το είδος διάσημο. Το Lonely Planet προσθέτει ότι γεννήθηκε μέσα στις ταβέρνες της συνοικίας Mouraria της Λισαβόνας.

Από τις ταβέρνες στις casas de fado

Το Lonely Planet περιγράφει πώς η λογοκρισία μετά το στρατιωτικό πραξικόπημα του 1926 αφαίρεσε τον αυτοσχεδιαστικό χαρακτήρα του φάντο, ώστε να γίνει επαγγελματική υπόθεση σε αδειοδοτημένους χώρους που ονομάζονται casas de fado. Η Amália Rodrigues, που έζησε από το 1920 έως το 1999, ήταν η πιο διεθνώς διάσημη fadista από τη δεκαετία του 1950 μέχρι τον θάνατό της και αποκαλείται Βασίλισσα του Φάντο. Ο θάνατός της ακολουθήθηκε από τρεις ημέρες εθνικού πένθους. Το φάντο παρήκμασε μετά το τέλος της δικτατορίας, και μια νέα γενιά fadistas το αναβίωσε στη δεκαετία του 1990.

Λισαβόνα και Κοΐμπρα

Τα δύο κύρια στυλ διαφέρουν. Το φάντο της Λισαβόνας είναι το πιο γνωστό και τραγουδιέται από άνδρες και γυναίκες, συνήθως σε ταβέρνες και casas de fado. Το φάντο της Κοΐμπρα ανήκει στην πανεπιστημιούπολη και στη μεσαιωνική καντάδα· μόνο άνδρες το τραγουδούν, με ακαδημαϊκή ενδυμασία, και ακούγεται συχνά τη νύχτα σε πλατείες και σκαλοπάτια. Και η κιθάρα διαφέρει, με το δικό της κούρδισμα και κατασκευή. Μια συναυλία σε ταβέρνα του Πόρτο, με κράτηση μέσω GetYourGuide, συνδυάζει και τις δύο παραδόσεις σε μία ώρα, χρησιμοποιώντας δύο σύνολα.

Τα όργανα και το κοινό

Το φάντο συνοδεύεται από την πορτογαλική κιθάρα και τη βιόλα, και οι σύγχρονες ερμηνείες προσθέτουν μερικές φορές κουαρτέτο εγχόρδων ή ορχήστρα. Σε μια casa de fado το κοινό τηρεί συνήθως σεβαστή σιωπή όσο τραγουδιούνται τα τραγούδια, και το γεύμα, αν υπάρχει, σερβίρεται στα διαλείμματα. Γι' αυτό μια ώρα συναυλίας σε μια μικρή αίθουσα, χωρίς υπηρεσία εστιατορίου, ταιριάζει σε όσους ακούν για πρώτη φορά: ακούτε τη φωνή και την κιθάρα από κοντά, χωρίς τίποτα να διεκδικεί την προσοχή σας.

Από πού να ξεκινήσετε να ακούτε

Ο Lonely Planet προτείνει οποιοδήποτε φάντο της Amália Rodrigues ως σημείο εκκίνησης και παραπέμπει στο Ψηφιακό Ηχητικό Αρχείο του Museu do Fado για όσους θέλουν παλιές ηχογραφήσεις: περιέχει χιλιάδες φάντο που ηχογραφήθηκαν μεταξύ 1900 και 1950. Ένας ακροατής που φτάνει σε μια συναυλία γνωρίζοντας δύο ή τρία τραγούδια θα ακούσει πιο καθαρά τις απαντητικές φράσεις της κιθάρας.

Η θέση του Πόρτο σε όλα αυτά

Η Λισαβόνα και η Κοΐμπρα είναι τα συνήθη σημεία αναφοράς για τα δύο στυλ του. Στο Πόρτο οι συναυλίες είναι μικρές: ένα κατάστημα κιθαρών, μια ταβέρνα στη Miragaia και ένα παλιό κελάρι μοναστηριού συγκαταλέγονται στις αίθουσες της πλατφόρμας κρατήσεων. Η συναυλία φάντο στο Casa da Guitarra είναι μία από αυτές, έτσι η ιστορία αυτού του οδηγού μπορεί να ακουστεί στην αίθουσα συναυλιών ενός καταστήματος πορτογαλικής κιθάρας.

Διαβάστε στη συνέχεια: Casa da Guitarra: πώς να κάνετε κράτηση