Fado nedir? Kısa bir rehber

Kelime ve duygu

Fado kelimesi kader ya da yazgı anlamına gelir ve muhtemelen Latince fatum'dan gelir; şarkılar genellikle her iki anlama da yaslanır. Kaybedilmiş bir şeye duyulan özlem olan saudade ile bağlantılıdır ve bu Portekizce kelime, herhangi bir çeviriden daha iyi ifade eder bu duyguyu. Ton genellikle hüzünlüdür; şarkılar deniz, yoksulluk, aşk ve pişmanlık üzerinedir ve bir teslimiyet duygusu taşır. Dinleyici tek bir kelime anlamadan da bu ruh halini hissedebilir; bu yüzden bir konser, yabancı ziyaretçiler için de Portekizliler için olduğu kadar etkileyicidir.

Nerede başladı

Fado'nun izleri 1820'lerde Lizbon'a kadar sürülür, ancak kökenleri muhtemelen daha eskiye dayanır ve bir teori bunu on sekizinci yüzyılda yaşamış Brezilyalı bir müzisyene bağlar. On dokuzuncu yüzyılın ortalarında ağırlıklı olarak denizciler, bohemler ve işçi sınıfı tarafından meyhanelerde icra edilirdi; yüzyılın sonlarına doğru dans ritimleri geriledi ve fadista adı verilen şarkıcılar öne çıktı. 1820-1846 yılları arasında yaşayan Maria Severa, türü ünlü kılan kişi olarak anılır. Lonely Planet'e göre fado, Lizbon'un Mouraria semtindeki meyhaneler arasında doğmuştur.

Meyhanelerden casas de fado'ya

Lonely Planet, 1926 askeri darbesinin ardından sansürün fado'nun doğaçlama niteliğini nasıl ortadan kaldırdığını ve böylece casas de fado adı verilen ruhsatlı mekânlarda profesyonel bir işe dönüştüğünü anlatır. 1920-1999 yılları arasında yaşayan Amália Rodrigues, 1950'lerden ölümüne kadar uluslararası alanda en ünlü fadistaydı ve Fado'nun Kraliçesi olarak anılır. Ölümünün ardından üç günlük ulusal yas ilan edildi. Diktatörlüğün sona ermesinden sonra fado geriledi ve 1990'larda yeni bir fadista kuşağı onu yeniden canlandırdı.

Lizbon ve Coimbra

İki ana üslup birbirinden farklıdır. Lizbon fadosu daha bilinenidir ve kadınlar ile erkekler tarafından, genellikle meyhanelerde ve casas de fado'da söylenir. Coimbra fadosu ise üniversite kentine ve ortaçağ serenat geleneğine aittir; yalnızca erkekler tarafından, akademik kıyafetle söylenir ve geceleyin meydanlarda ve merdivenlerde sıkça duyulur. Gitar da farklıdır; kendine özgü akordu ve yapısı vardır. GetYourGuide üzerinden rezerve edilebilen bir Porto meyhane konseri, iki topluluk kullanarak her iki geleneği bir saatte bir araya getirir.

Enstrümanlar ve seyirciler

Fado'ya Portekiz gitarı ve viyola eşlik eder; modern performanslarda bazen bir yaylı çalgılar dörtlüsü ya da bir orkestra da eklenir. Bir casa de fado'da, şarkılar söylenirken seyirci genellikle saygılı bir sessizlik içinde tutulur ve yemek varsa aralarda servis edilir. Bu yüzden küçük bir salonda, restoran hizmeti olmadan bir konser saati, ilk kez dinleyenler için idealdir: sesi ve gitarı çok yakından duyarsınız, dikkatinizi çeken başka hiçbir şey olmaz.

Dinlemeye nereden başlamalı

Lonely Planet, başlangıç noktası olarak Amália Rodrigues'in herhangi bir fado eserini öneriyor ve eski kayıtları dinlemek isteyenler için Museu do Fado'nun Dijital Ses Arşivi'ne işaret ediyor: arşivde 1900 ile 1950 arasında kaydedilmiş binlerce fado bulunuyor. Bir konsere iki üç şarkı bilerek gelen dinleyici, gitarın cevap veren cümlelerini çok daha net duyacaktır.

Porto'nun buradaki yeri

Lizbon ve Coimbra, iki üslubun olağan referans noktalarıdır. Porto'da konserler küçüktür: bir gitar dükkânı, Miragaia'da bir meyhane ve eski bir manastır kileri, rezervasyon sitesindeki mekânlar arasındadır. Casa da Guitarra'daki fado konseri de bunlardan biridir; böylece bu rehberdeki tarih, bir Portekiz gitarı dükkânının konser salonunda dinlenebilir.

Sonraki: Casa da Guitarra: nasıl rezervasyon yapılır